Pierre Cuypers: architect van het Rijksmuseum en Amsterdam Centraal

Een kerkenbouwer uit het zuiden

Cuypers werd in 1827 geboren in Roermond, in het katholieke zuiden van het land, en hij stierf daar in 1921, 93 jaar oud. Daartussen ontwierp hij zo’n honderd kerken.

Hij kwam op het goede moment. Meer dan twee eeuwen lang was het Nederlandse katholieken verboden hun geloof in het openbaar te belijden. In 1853 mocht hun kerk zich weer organiseren, en ze had gebouwen nodig. Cuypers gaf haar hoge bakstenen kerken in gotische stijl, naar het voorbeeld van de Franse kathedralen uit de 13e eeuw en naar de ideeën van de Franse architect Viollet-le-Duc.

In 1865 verhuisde hij naar Amsterdam en legde hij een eigen straat aan, de Vondelstraat naast het Vondelpark, met huizen en een kerk naar zijn ontwerp.

Het Rijksmuseum

In 1876 won Cuypers de opdracht voor het nieuwe nationale museum, en in oktober van dat jaar begon de bouw. Wat hij ontwierp mengt gotiek en renaissance, met torens, steile daken, gebrandschilderd glas en muren vol tegels en beeldhouwwerk.

Voor veel protestanten was dit het verkeerde gebouw voor de schatten van het land. Critici zeiden dat hij Nederland terugsleurde naar de duistere middeleeuwen, en toen het museum in 1885 openging, bleef koning Willem III weg en noemde hij het een klooster.

Amsterdam Centraal

Hij was toen al met het volgende bezig. Amsterdam Centraal werd tussen 1881 en 1889 gebouwd op drie kunstmatige eilanden in de haven, op 8.687 houten palen, en Cuypers ontwierp het stationsgebouw samen met de ingenieur A.L. van Gendt. Daarom lijken het museum en het station zussen: dezelfde rode baksteen en lichte natuursteen, hetzelfde paar torens, dezelfde rijkdom aan versiering.

Van Gendt had in dezelfde jaren nog een derde gebouw onder handen. Hij was de architect van het Concertgebouw.

Wat hij naliet

Cuypers was ook de actiefste restaurator van oude gebouwen van het land, en een omstreden restaurator. Net als Viollet-le-Duc was hij bereid een monument te herbouwen zoals het volgens hem had moeten zijn, in plaats van het te bewaren zoals hij het aantrof. Zijn grootste werk van die soort is kasteel De Haar bij Utrecht, dat tussen 1892 en 1912 uit een ruïne werd herbouwd.

In de 20e eeuw raakten zijn gebouwen volledig uit de mode. In deze eeuw zijn zowel het museum als het station voor veel geld gerestaureerd, en is zijn decoratie teruggebracht.