Waarom zijn er zoveel fietsen in Amsterdam?

Meer fietsen dan mensen

De statistici van de stad schatten het aantal fietsen in Amsterdam in 2017 op meer dan 900.000. Vier op de vijf inwoners van twaalf jaar of ouder hadden er toen een. Begin 2019 telde de stad ongeveer 863.000 inwoners. Dat is meer dan één fiets per persoon, baby’s meegerekend.

Er wordt ook echt op gereden. In 2022 ging een op de drie verplaatsingen van mensen die hier wonen per fiets. Aan het eind van de vorige eeuw was dat minder dan een kwart. Auto’s zijn schaarser dan je zou denken: begin 2023 waren er 0,4 particuliere auto’s per huishouden, het laagste cijfer van alle gemeenten in Nederland.

Vlak, klein en bijna verloren aan de auto

De geografie helpt mee. De stad is vlak en klein, dus de meeste ritten zijn kort. Fietsen is hier ook al oud. De eerste fietspaden in Amsterdam werden in 1925 aangelegd, in de Van Woustraat, de Rijnstraat en op de Amsteldijk. In 1959 fietsten Nederlanders ongeveer 1.500 kilometer per persoon, een piek die sindsdien niet meer is gehaald.

Toen kwam de auto, en de wegen werden voor de auto verbouwd. Tussen 1964 en 1974 nam het fietsen in Nederland sterk af, en halverwege de jaren 1970 fietsten mensen ongeveer 700 kilometer per jaar, minder dan de helft van het oude cijfer. In 1967 stelde een Amerikaanse verkeersdeskundige, David Jokinen, voor om de Singelgracht te dempen voor een snelweg met zes rijstroken en twee hele wijken te slopen, De Pijp en de Kinkerbuurt. Zijn plan werd onder kritiek bedolven en er is maar heel weinig van gebouwd.

Wat er in de jaren 1970 veranderde

Het aantal verkeersdoden in Nederland bereikte in 1972 zijn hoogtepunt, met meer dan 3.200 in één jaar, en veel van de doden waren kinderen. In maart 1973 werd een actiegroep opgericht met de naam Stop de Kindermoord. In oktober 1975 volgde een fietsersbond. Samen met het olietekort van 1973 en 1974 brachten de protesten een omslag in het regeringsbeleid.

Het Amsterdamse verkeersplan van 1978 gaf voorrang aan de fiets, vooral aan fietspaden die van de rijbaan gescheiden zijn, en nam daarvoor ruimte af van het autoverkeer. Vanaf 1977 begon de afstand die Nederlanders fietsten weer te stijgen. Wat je vandaag op straat ziet, gaat terug op die keuzes.

Waar je het ziet

Begin bij Amsterdam Centraal. Onder het water voor het station ligt een stalling voor 7.000 fietsen. Ze ging open op 26 januari 2023 en was toen de grootste van de stad. Rolbanden brengen je naar beneden. Een tweede, voor 4.000 fietsen, ging een maand later open aan de andere kant van het station, gebouwd in het water van het IJ.

Ga bij het Rijksmuseum in de onderdoorgang onder het gebouw staan. Het museum zegt zelf dat een route erdoorheen in de oorspronkelijke opdracht was geëist, zodat het gebouw een poort zou zijn tussen de oude stad en de nieuwe wijken in het zuiden. Auto’s worden er sinds 1931 geweerd. Toen het museum tussen 2003 en 2013 werd verbouwd, ging de onderdoorgang dicht, en er werd lang gestreden over de vraag of de fietsen mochten terugkomen. De fietsersbond en een comité met de naam Red de Onderdoorgang drongen daarop aan. In mei 2013 keerden de fietsen terug.

Ga daarna door naar het Vondelpark, waar de strijd nog ouder is. In de jaren 1880 en 1890 probeerden de beheerders van het park fietsers in te tomen met speciale paden, beperkte uren en boetes voor wie harder ging dan een paard in draf. In 1893 werd fietsen na veel discussie toegestaan, en dan alleen ’s ochtends.