Amsterdam’da VOC: Hollanda Doğu Hindistan Şirketi’nin izleri

Savaş açabilen bir şirket

Vereenigde Oostindische Compagnie, kısaca VOC, 20 Mart 1602’de kuruldu. O gün Genel Meclis, Asya ile zaten ticaret yapan Hollanda şirketlerini tek bir şirkette birleştirdi. Ümit Burnu’nun doğusundaki Hollanda ticaretinin hakkı yalnızca bu şirkete verildi. Normalde bir devlete ait olan yetkiler de verildi: şirket savaş açabiliyor, antlaşma görüşebiliyor ve koloni kurabiliyordu.

Şirketin altı liman şehrinde altı odası vardı. En büyüğü Amsterdam odasıydı. Heren XVII denen yönetim kurulundaki on yedi sandalyenin sekizi onundu. Cumhuriyet’te yaşayan herkes şirkete para koyabiliyordu. Amsterdam’da 1.143 kişi koydu. Toplanan 6,4 milyon guldenin yarısından fazlası onlardan geldi. Hisseler başkasına satılabiliyordu. Bu hisse ticareti zamanla Amsterdam borsasına dönüştü.

Tekelin bedeli

Tekel askerle dayatıldı. En açık örnek Banda Adaları. O zamanlar muskat yalnızca burada yetişiyordu. 1621’de genel vali Jan Pieterszoon Coen bir orduyla adalara çıktı. Bir tahmine göre yaklaşık 15.000 adalıdan geriye yalnızca 1.000 kadarı kaldı. Ötekiler öldürülmüş, aç bırakılmış, köleleştirilmiş ya da sürülmüştü. Rijksmuseum bugün açıkça söylüyor: şirketin baharatları “çoğu zaman şiddet ve kölelik yoluyla” elde edildi.

Kölelik, şirketin işleyişinin bir parçasıydı. Şirket köleleştirilmiş insanları alıp sattı. Onları yerleşimlerinde, tersanelerinde ve plantasyonlarında kullandı. Tahminlere göre şirketin denetlediği bölgelere 660.000 ile 1.135.000 arasında köleleştirilmiş insan taşındı. Çoğunu özel tüccarlar taşıdı. Bunların arasında şirketin kendi çalışanları da vardı ve şirket onları bu işe katılmaya teşvik ediyordu.

Köleleştirilmiş Afrikalıların Atlantik üzerinden ticareti ise başka bir şirketin işiydi: 1621’de kurulan Batı Hindistan Şirketi. Bu şirketin merkezi bir süre Herenmarkt’taki West-Indisch Huis’teydi. VOC’nin kendisi iflas etti ve 18. yüzyılın sonunda devlet onu devraldı.

Oost-Indisch Huis: şirketin yönetildiği yer

1603’te Amsterdam odası, mallarını şehrin Kloveniersburgwal’daki cephaneliğinde depolamaya başladı. 1606’da hemen yanına kendi binasını bitirdi: Oost-Indisch Huis. Şirket için yapılan ilk bina buydu. Odanın yirmi yöneticisi burada toplanırdı. Heren XVII de çoğu zaman burada toplanırdı. Gemi mürettebatı burada işe alınırdı. Binayı bugün Amsterdam Üniversitesi kullanıyor.

Oude Hoogstraat 24’e git ve kumtaşı kapıdan içeri gir. Tonozlu bir geçit seni avluya çıkarır. En eski kanat güney tarafta. Bu kanat 1606 tarihli ve Hendrick de Keyser’e atfediliyor. Üst kısmını süsleyen şeritlere ve küçük bloklara bak.

Eski liman boyunca: ne kime aitti

Prins Hendrikkade’de, Schreierstoren’in girişinin üstünde bir taş var. Taş, Doğu Hint Adaları’na yapılan ilk Hollanda seferinin dört gemisini gösteriyor. Gemiler 1595’te, VOC kurulmadan yedi yıl önce yola çıktı. Aynı kuledeki 1927 tarihli bir levha Henry Hudson’ı anıyor. Hudson 4 Nisan 1609’da buradan yelken açtı. Şirket onu Asya’ya başka bir yol bulması için göndermişti. Rıhtım boyunca biraz ileride Scheepvaarthuis duruyor. Bu bina 1913’ten itibaren, daha sonraki altı denizcilik şirketi için yapıldı. Durduğu yerin, o ilk seferin başladığı yer olduğu söylenir.

Daha doğuda neyin ne olduğuna dikkat et. Het Scheepvaartmuseum’un bulunduğu büyük bina hiçbir zaman şirketin deposu olmadı. Bina 1655 ve 1656’da Amsterdam Amiralliği, yani donanma için yapıldı. VOC’nin kendi tersanesi Oostenburg adasındaydı. Orada yaptığı depo 1822’de çöktü. Şirketin payına düşen, müze iskelesindeki gemi. Bu gemi, Amsterdam adlı bir VOC gemisinin kopyası ve yapımına 1985’te başlandı. Asıl gemi Amsterdam’da yapılmıştı. Ocak 1749’da, ilk seferinde, İngiltere kıyısında kazaya uğradı. Müzenin söylediğine göre gemide uzun süre şirketin şiddeti ya da kölelik üzerine hiçbir şey anlatılmadı. Şimdi anlatılıyor.