Amsterdam deniz seviyesinin altında mı?

Dürüst cevap

Nerede durduğuna bağlı. Şehir merkezi deniz seviyesinin yaklaşık bir metre üstünde. Dam Meydanı daha da yüksek: kaldırım taşlarının doksan santimetre altına gömülü ölçü işareti, sıfır seviyesinin yaklaşık 1,4 metre üstünde.

Dışarı doğru yürüdükçe zemin alçalır. Şehrin doğusundaki Watergraafsmeer, 1629’da kurutulmuş bir gölün yatağıdır ve deniz seviyesinin yaklaşık beş metre altındadır. Bijlmermeer ve Buikslotermeer de kurutulmuş göllerdir. Onlar da deniz seviyesinin altındadır.

Amsterdam’ın deniz seviyesinin iki metre altında olduğunu ya da havalimanının dört metre altında olduğunu sık sık okursun. Birincisi, yüksekliği yerine göre çok değişen bir şehir için verilmiş tek bir rakam. İkincisi Schiphol için doğru. Ama Schiphol, komşu Haarlemmermeer belediyesinde, kurutulmuş başka bir gölün tabanında durur.

Eski şehir neden yüksekte?

Orta Çağ kasabası bir set ve bir bent boyunca büyüdü. Halkı da zemini yükseltmeyi sürdürdü. Kanallardan çıkarılan çamur, yanlarındaki araziyi yükseltmek için kullanıldı. Ne kadar eklendiğini Begijnhof’ta görebilirsin. Avlu Orta Çağ’daki seviyesini korudu ve içeri girmek için yaklaşık bir metre aşağı inersin.

Alçak zemin, suyu akıtarak ve pompalayarak kuru tutulur. Bunun da bir bedeli var. Vondelpark turbalık bir çayıra kuruldu. Kuru kalsın diye suyu boşaltılıyor, turba kurudukça büzülüyor. Park da çevresindeki sokakların seviyesinin altına çöktü.

Limanın suyu bile sıfırın altında. Amsterdam Centraal’ın arkasındaki su olan IJ’nin seviyesi, 1992 tarihli ulusal bir kararla NAP’nin kırk santimetre altında sabitlendi.

NAP nedir?

NAP, Normaal Amsterdams Peil’in kısaltmasıdır: normal Amsterdam seviyesi. Hollanda’daki her yükseklik ona göre ölçülür. Sıfır NAP, aşağı yukarı Kuzey Denizi’nin ortalama seviyesidir.

Her şey bir su baskınıyla başladı. Amsterdam 1675’te sular altında kaldı. Bunun ardından belediye başkanı Johannes Hudde, IJ’deki yüksek su seviyesini bir yıl boyunca, 1683’ten 1684’e kadar, her gün ölçtürdü. Ortalama, şehrin sıfırı oldu. 1684’te Hudde şehrin savaklarına sekiz mermer taş yerleştirtti. Her birinde, deniz setlerinin ulaşması gereken yüksekliği gösteren bir oluk vardı: o sıfırın dokuz ayak beş parmak üstü, yani 2,67 metre.

1818’de Kral I. Willem, Amsterdam seviyesini bütün ülkenin ölçüsü yaptı. “Normal” sözcüğü 19. yüzyılın ilerleyen yıllarında, yükseklikler yeniden ve daha hassas ölçüldüğünde eklendi. Prusya bu seviyeyi 1870’lerde benimsedi. Avrupa yükseklik sistemi de ona dayanır.

Ulusal su idaresi Rijkswaterstaat bu seviyeyi yaklaşık 35.000 işaretle korur. Bunların çoğu evlere, köprülere ve viyadüklere çakılmış küçük metal cıvatalardır. Ülkenin hemen her yerinde bir kilometre içinde bir tane bulunur.

Nerede görülür?

Rijkswaterstaat’ın asıl sıfır noktası dediği işaret Dam Meydanı’nın ortasında, Kraliyet Sarayı’nın önündeki kaldırımda, bir taşın altında gizli. Altında, 22 metre uzunluğundaki bir kazığın tepesinde bronz bir cıvata var. Burası 1953’te ülkenin referans noktası oldu. Fark etmeden üzerinden yürüyüp geçebilirsin.

Bakılsın diye yapılmış olanı ise Stopera’da, yani Amstel kıyısındaki belediye binası ve opera binasında. 18 Mayıs 1988’de burada bir NAP anıtı açıldı. Anıtta ikinci bir kazık, tam sıfır seviyesinde bronz bir cıvata taşır. Törensel bir işarettir, ölçüm için kullanılmaz. Bu sayfa en son Ekim 2026’da kontrol edildiğinde, yanındaki ziyaretçi merkezi kendi internet sitesinde kapalı görünüyordu.

En eski işaretler Hudde’nin taşlarıdır. Sekiz taştan yalnızca biri hâlâ ilk yerinde: Eenhoornsluis’te, yani Korte Prinsengracht üzerinde, Haarlemmerdijk’teki savakta. Bir başkası 1950’lerde kayboldu ve metro yapılırken yeniden bulundu. 2014’ten beri Damrak’ta, Nieuwe Brug’ün kuzey yanında görülebiliyor.