Hoe diep zijn de Amsterdamse grachten?

Het korte antwoord

De Amsterdamse grachten zijn gemiddeld twee tot vier meter diep, volgens het Grachtenmuseum. Op de bodem liggen modder en afval, waaronder de 12.000 tot 15.000 fietsen die Waternet er naar eigen zeggen elk jaar uit haalt. Het water is veel schoner dan vroeger, maar de grachten zijn geen officieel zwemwater, en ijs dat dik genoeg is om op te schaatsen is zeldzaam geworden.

Twee tot vier meter, afhankelijk van de plek

Er is niet één diepte. Het Grachtenmuseum noemt een gemiddelde van twee tot vier meter, dat van plek tot plek verschilt. Sommige plekken zijn iets dieper, omdat de bodem daar vaker wordt gebaggerd.

Een gracht die je met rust laat, wordt ondieper. Modder, plantenresten en afval zakken naar de bodem, dus moeten de grachten regelmatig worden gebaggerd om op diepte te blijven. Het waterschap van de regio zegt dat het zijn wateren meet en baggert als ze niet meer diep genoeg zijn. Dat is ongeveer elke zeven tot vijftien jaar nodig.

Wat er op de bodem ligt

Fietsen, om te beginnen. Waternet, dat de grachten schoonhoudt, zegt dat het er elk jaar 12.000 tot 15.000 van de bodem haalt, samen met meer dan 700 boten, winkelwagentjes en autobanden. In een stuk uit 2024 noemde het als vangst van een jaar 12.000 fietsen, tussen de 40.000 en 60.000 kilo plastic en 7.000 dode dieren, vooral eenden.

Er wordt elke dag gevist, met een grijper. Waternet wijst erop dat een autoband die klem zit tegen een sluisdeur, kan verhinderen dat de deur bij hoogwater sluit.

Hoe het water wordt ververst

In de Gouden Eeuw deed het getij het werk: het water in de grachten werd twee keer per dag ververst, bij eb en bij vloed. Toen de stad groeide, raakten de Amstel en de grachten zwaar vervuild, en in 1673 werden de Amstelsluizen dwars door de rivier gebouwd om ze beter door te spoelen. Het ontwerp was van Johannes Hudde, een wiskundige die later burgemeester werd.

In 1872 sloten nieuwe sluizen het IJ af van de zee, en het getij was weg. Vanaf 1879 zorgde een stoomgemaal bij Zeeburg voor het doorspoelen. Tot 2010 werd er nog een paar keer per week water uit het IJmeer door de grachten gepompt. Dat is niet meer nodig, omdat het afvalwater dat vroeger in de grachten kwam nu het riool in gaat: de binnenstad werd in 1935 aangesloten, de grachtengordel vanaf 1973 en de woonboten vanaf 2010. Nu worden de grachten alleen in bijzondere gevallen doorgespoeld, bijvoorbeeld na zeer zware regen, wanneer de riolen erin kunnen overlopen.

Zwemmen en schaatsen

Waternet zegt dat het grachtenwater schoner is dan ooit, en af en toe duikt iemand erin om af te koelen. Maar de grachten en de Amstel zijn geen officieel zwemwater. De gevaren die Waternet noemt zijn boten, omdat een zwemmer slecht te zien is, en dingen die ongezien onder water liggen, waaronder fietswrakken. Het advies is om niet van bruggen te springen en na een flinke bui drie dagen uit het water te blijven. Eén keer per jaar is er een georganiseerde wedstrijd, de Amsterdam City Swim. Aan de eerste, in 2012, deden duizenden mensen mee.

IJs is zeldzamer. Als zich ijs begint te vormen, sluit Waternet sluizen om het water stil te leggen, en op sommige grachten, waaronder de Keizersgracht, mogen dan geen boten varen, zodat mensen er kunnen schaatsen. Een sprintwedstrijd op de Keizersgracht wordt alleen gehouden als het ijs 15 centimeter dik is. Dat gebeurde in 1991, 1996, 1997 en 2012. Toen de statistici van de gemeente er in januari 2025 over schreven, was 2021 het laatste jaar waarin Amsterdammers op de grachten hadden geschaatst.

Waar je kunt kijken

Loop vanaf de Magere Brug stroomopwaarts langs de Amstel, van het centrum af. Net voorbij de Prinsengracht, vlak bij Theater Carré, ligt een rij sluiseilanden met gebouwtjes erop dwars in de rivier. Dat zijn de Amstelsluizen uit 1673. De deuren staan normaal open.

Zoek daarna de Montelbaanstoren aan de Oudeschans. Van 1878 tot 2006 zat in de toren het Stadswaterkantoor, en de dienst die het water van de stad beheerde, werkte van hieruit.

Waar je het kunt zien

Loop je door Amsterdam? Richt je telefoon op wat er voor je staat en ik vertel je het verhaal erachter.

Open Lookstory Bekijk hoe het werkt

Bronnen