Amsterdam’da neden bu kadar çok bisiklet var?

İnsandan çok bisiklet

Belediyenin istatistikçilerine göre 2017’de Amsterdam’da 900.000’den fazla bisiklet vardı. O yıl on iki yaş ve üstündeki her beş kişiden dördünün bisikleti vardı. 2019’un başında şehirde yaklaşık 863.000 kişi yaşıyordu. Bu, bebekler dahil kişi başına birden fazla bisiklet demek.

Bu bisikletler kullanılıyor da. 2022’de burada yaşayanların her üç yolculuğundan biri bisikletle yapıldı. Geçen yüzyılın sonunda bu oran dörtte birden azdı. Arabalar ise sandığından daha az: 2023’ün başında hane başına 0,4 özel araba düşüyordu. Bu, Hollanda’daki bütün belediyeler arasında en düşük rakam.

Düz, küçük ve az kalsın arabaya yeniliyordu

Coğrafya işi kolaylaştırıyor. Şehir düz ve küçük, bu yüzden yolculukların çoğu kısa. Bisikletin burada eski bir geçmişi de var. Amsterdam’ın ilk bisiklet yolları 1925’te Van Woustraat’ta, Rijnstraat’ta ve Amsteldijk’te yapıldı. 1959’da Hollandalılar kişi başına yaklaşık 1.500 kilometre bisiklet sürdü. Bu zirveye o günden beri bir daha ulaşılmadı.

Sonra araba geldi ve yollar ona göre yeniden yapıldı. 1964 ile 1974 arasında Hollanda’da bisiklet kullanımı hızla düştü. 1970’lerin ortasında insanlar yılda yaklaşık 700 kilometre bisiklet sürüyordu. Bu, eski rakamın yarısından azdı. 1967’de Amerikalı trafik uzmanı David Jokinen bir öneri getirdi: Singelgracht doldurulacak ve yerine altı şeritli bir otoyol yapılacaktı. De Pijp ve Kinkerbuurt adlı iki mahalle de tümüyle yıkılacaktı. Plan eleştiri yağmuruna tutuldu ve çok azı gerçekleşti.

1970’lerde ne değişti

Hollanda’da trafikte ölümler 1972’de en yüksek noktasına ulaştı: bir yılda 3.200’den fazla kişi öldü. Ölenlerin birçoğu çocuktu. Mart 1973’te Stop de Kindermoord, yani “çocuk cinayetini durdurun” adlı bir kampanya kuruldu. Ekim 1975’te onu bir bisikletliler birliği izledi. Protestolar, 1973 ve 1974’teki petrol kıtlığıyla birlikte hükümetin politikasını tersine çevirdi.

Amsterdam’ın 1978 tarihli trafik planı bisiklete, en başta da yoldan ayrılmış bisiklet yollarına öncelik verdi. Bunları yapmak için motorlu trafikten yer aldı. 1977’den itibaren Hollandalıların bisikletle katettiği mesafe yeniden artmaya başladı. Bugün sokaklarda gördüklerin o tercihlere dayanıyor.

Nerede görürsün

Amsterdam Centraal’dan başla. İstasyonun önündeki suyun altında 7.000 bisikletlik bir garaj var. Garaj 26 Ocak 2023’te açıldı ve o sırada şehrin en büyüğüydü. Yürüyen bantlar seni aşağıya indirir. 4.000 bisikletlik ikinci garaj bir ay sonra istasyonun öbür yanında açıldı. O da IJ’nin suyunun içine yapıldı.

Rijksmuseum’da binanın altındaki geçitte dur. Müzenin kendi anlattığına göre, binanın içinden geçen bir yol ilk siparişte şart koşulmuştu. Böylece bina, eski şehir ile güneydeki yeni mahalleler arasında bir kapı olacaktı. Arabalar 1931’den beri buraya alınmıyor. Müze 2003 ile 2013 arasında yenilenirken geçit kapatıldı. Bisikletlerin geri dönüp dönmeyeceği uzun süre tartışıldı. Bisikletliler birliği ve Red de Onderdoorgang, yani “alt geçidi kurtarın” adlı bir komite bunun için bastırdı. Mayıs 2013’te bisikletler geri döndü.

Sonra Vondelpark’a geç. Orada tartışma daha da eski. 1880’lerde ve 1890’larda parkın yöneticileri bisikletlileri dizginlemeye çalıştı: özel yollar, sınırlı saatler ve bir atın tırıs hızından hızlı giden herkese para cezası. 1893’te uzun tartışmalardan sonra bisiklete izin verildi, o da yalnızca sabahları.