Wat betekenen de drie kruisen (XXX) van Amsterdam?

Wat ze zijn

Het schild van de stad is rood, met een zwarte baan van boven naar beneden door het midden, en op die baan drie witte kruisen, boven elkaar. Elk kruis is een andreaskruis, het kruis in de vorm van een X waaraan de apostel Andreas gekruisigd zou zijn.

De vlag is hetzelfde schild, maar dan op zijn kant: rood, zwart, rood, met de drie kruisen op een rij. Ze is pas in 1975 officieel vastgesteld, al wapperde ze toen al heel lang.

Waar ze waarschijnlijk vandaan komen

De meest waarschijnlijke verklaring is een familie. De Persijns waren edelen met veel land rond de Amstel, en een ridder die Jan Persijn heette, was van 1280 tot 1282 heer van Amsterdam. Men denkt dat de kruisen uit hun wapen komen.

De buren steunen dat idee. Ouder-Amstel en Amstelveen, oudere nederzettingen in de buurt die van dezelfde familie waren, hebben schilden in hetzelfde rood, zwart en wit, met vijf kruisen en met vier.

Wat ze niet betekenen

Gidsen vertellen al lang dat de kruisen staan voor de drie gevaren die de stad vreesde: brand, overstroming en de pest. Het is een mooi verhaal en er zit niets achter. Adellijke families in de streek gebruikten de kruisen al voordat de Zwarte Dood Europa ooit bereikte.

Ze hebben ook niets te maken met de rosse buurt, hoe goed XXX ook bij een souvenirwinkel past.

De kroon en het devies

Boven het schild staat een keizerskroon. In de jaren 1480 leende de stad grote bedragen aan Maximiliaan van Oostenrijk, en hij beloonde haar met het recht zijn kroon op haar wapen te voeren. Amsterdam was zo trots op die eer dat het de kroon boven op zijn hoogste kerktoren zette, de Westertoren, waar hij nog altijd staat.

De drie woorden onder het schild zijn veel jonger. In 1947 gaf koningin Wilhelmina de stad het devies “Heldhaftig, Vastberaden, Barmhartig”. Het eert wat de Amsterdammers deden tijdens de Duitse bezetting.

Waar je ze ziet

Als je ze eenmaal kent, zie je ze overal, en vooral aan je voeten. De paaltjes tot heuphoogte die auto’s van de stoep houden, heten Amsterdammertjes, en op elk paaltje staan de drie kruisen. Sinds 1915 worden ze naar een vast model gemaakt, eerst van gietijzer en nu van staal.