Het korte antwoord
Een Amsterdammertje is het roodbruine stalen paaltje dat in Amsterdam de stoep van de straat scheidt. De naam betekent ‘kleintje uit Amsterdam’, en elk paaltje draagt de drie andreaskruisen uit het wapen van de stad. In 1984 waren er ongeveer 100.000; in 2003 waren het er nog 37.616.
Een paaltje met de stad erop
Loop door bijna elke straat in het oude centrum en er staat een rij tussen jou en het verkeer: roodbruine stalen paaltjes van ongeveer 1,35 meter hoog. Een Amsterdammertje is een verkeerspaaltje, en het woord betekent ‘kleintje uit Amsterdam’. Het moet de stoep van de straat gescheiden houden.
Op elk paaltje staan drie kruisen, boven elkaar. Het zijn de drie andreaskruisen uit het wapen van Amsterdam. Zo draagt elk paaltje het teken van de stad.
Het begon met oude kanonnen
Rond 1800 begonnen veel mensen in Amsterdam paaltjes voor hun huis te zetten om de stoep te beschermen. Ze waren van steen, van hout of van metaal, en de metalen waren eerst oude kanonnen.
De eerste gietijzeren paaltjes werden aan het eind van de 19e eeuw gemaakt. Vanaf 1915 was er een standaardpaaltje: gietijzer, 70 kilo, met de drie kruisen erop. Het leek al op het paaltje van nu, alleen was het dunner en zwaarder.
Lichter, en daarna minder
Vanaf 1972 werden de paaltjes niet meer van ijzer gegoten maar van staalplaat gemaakt, en wogen ze nog maar 20 kilo. Dat is het soort dat nu in de straten staat: elk paaltje van het type uit 1915 is vervangen of weggehaald. In 1984 waren er ongeveer 100.000.
Tegen vrachtwagens waren ze niet opgewassen. Die reden ze steeds vaker omver, en auto’s konden er nog altijd tussendoor. Daarom werden in de jaren 2000 de stoepen iets verhoogd, en werden er ongeveer tweeduizend paaltjes per jaar weggehaald. In 2003 waren er nog 37.616 over. De gemeente verkoopt de paaltjes die ze weghaalt.
Vind de kruisen terug
Heb je de drie kruisen eenmaal op een paaltje gezien, dan vind je ze, met de kroon die erbij hoort, als versiering door de hele stad. In het wapen staat een keizerskroon boven op het schild. Kijk omhoog naar de Westerkerk: de kroon helemaal boven op de torenspits is die kroon, de Oostenrijkse keizerskroon van Maximiliaan I.
Dus als je de volgende keer een fiets tegen zo’n paaltje zet, tel dan de kruisen. En kijk daarna hoe ver je kunt lopen voordat de rij paaltjes ophoudt.
Waar je het kunt zien
0 van 1 gehoord
Loop je door Amsterdam? Richt je telefoon op wat er voor je staat en ik vertel je het verhaal erachter.
Open LookstoryBekijk hoe het werkt