Ons’ Lieve Heer op Solder

In 1578 werd Amsterdam een protestantse stad. Katholieke kerken werden overgenomen, en de katholieke eredienst in het openbaar werd verboden. Maar Amsterdam leefde van de handel, en handel gaat slecht samen met vervolging. Dus koos de stad voor een regeling die haar goed uitkwam: katholieken mochten de mis vieren zolang niemand vanaf de straat een kerk kon zien.

Jan Hartman was een katholieke koopman die in Amsterdam goed had geboerd. In 1661 kocht hij dit huis aan de gracht en de twee kleinere huizen erachter, en in de twee jaar daarna voegde hij de zolders samen tot één lange ruimte. Hij haalde vloeren weg om hoogte te maken voor galerijen, en zette een kerk voor ongeveer 150 mensen boven op zijn eigen huis.

Iedereen wist het. Op zondag ging een stroom kerkgangers door een zijdeur in de steeg naar binnen en klom de trappen op. De autoriteiten wisten het ook en vonden het best, want de regel ging nooit echt over wat mensen geloofden. Hij ging over hoe de stad eruitzag.

“Op zondag ging een stroom kerkgangers door een zijdeur in de steeg naar binnen en klom de trappen op.”

De zolder bleef meer dan tweehonderd jaar in gebruik. In 1887 ging bij het station een grote nieuwe katholieke kerk open, en deze werd van de sloop gered door een groep Amsterdamse katholieken die er het jaar daarop een museum van maakte. Op het Rijksmuseum na is geen museum in de stad ouder.