Hofje nedir? Amsterdam’ın saklı avlulu yoksul evleri

Hofje nasıl bir yerdir

Sokaktan baktığında herhangi bir kapı ya da geçit görürsün. Arkasında bir avlu vardır; bugün çoğu zaman bir bahçe. Avlunun çevresini küçük evler sarar. Eskiden evlerin ortak kullandığı şeyler avluda dururdu: helalar ve bir yıkanma yeri.

Hofje özel bir hayır kurumuydu. Varlıklı erkek ve kadınlardan oluşan bir kurul yönetirdi; bunlara regent denirdi. Oturanları onlar seçer, kapı binasındaki bir odada toplanırlardı. Evler parasızdı ve birinde oturmak, kuralları olan bir lütuftu. Oturanların kiliseye gitmesi beklenirdi. Ziyaretçiler akşam saat ona kadar çıkmak zorundaydı, sonra kapı kilitlenirdi.

Neden yapıldılar

Devletin yaşlılık aylığı 1950’lerde geldi. O zamana kadar Hollanda’da herkesi kapsayan bir emekli aylığı yoktu. Parası olmayan bir yaşlı ailesine, kiliseye ya da zenginlere muhtaçtı. Hofje kurmak, zenginlerin buna verdiği cevaplardan biriydi.

Kurucular çoğu zaman çocuğu olmayan insanlardı. Paralarının, ölümlerinden sonra bir hayra yaramasını istiyorlardı. Hofje adlarını da yaşatıyordu. Birçoğu, hayrın cennette lehlerine sayılacağına da inanıyordu. Hofjelerin çoğu yalnız yaşayan kadınlar içindi. Çünkü bir kadının kendi evini çekip çevirebileceği, bir erkeğin ise bunu yapamayacağı düşünülürdü. Yaşlı erkekler, her işlerinin görüldüğü yaşlı erkekler yurduna giderdi.

Begijnhof: en ünlüsü, ama başka türden

Amsterdam’ın en tanınmış avlusu Begijnhof’tur. Adı ilk kez 1346’da geçer. Bir yoksullar evi de değildir. Beginlere, yani rahibe olmadan topluluk hâlinde yaşayan Katolik kadınlara aitti. Hayra muhtaç kimseler değillerdi; bir begin kendi malını elinde tutardı. Sonraki hofjelerin düzeninin, yani kapalı bir avlu çevresindeki küçük evlerin, bunun gibi begin avlularından alındığı düşünülüyor.

Bilinmesi gereken üç hofje

Egelantiersgracht’taki Sint Andrieshofje, Jordaan’da hâlâ ayakta duran en eski hofjedir. 1610’lardan kalmadır: ulusal anıt sicili, avlusunu çevreleyen üç kanat için 1617 tarihini verir.

Karthuizerhof, asıl adıyla Huiszittenweduwenhof, büyük olanıdır. 1650’de şehir mimarı Daniël Stalpaert’ın tasarımıyla yapıldı. Geniş bir avlunun çevresinde dört kanadı, küçük kubbeli çatılar altında iki tulumbası var. Dullar ve hiç evlenmemiş yaşlıca kadınlar için 104 küçük konutu vardı. Adı, bu arazide duran Kartuzyen manastırından geliyor.

Prinsengracht’taki Deutzenhofje 1695 tarihlidir. Agneta Deutz’ün mirasıyla, ailesinin yaşlı hizmetçileri ve yoksul akrabaları için kuruldu. Cephesindeki taş, onun sevgisini ve inancını burada gösterdiğini söyler: “yoksullara teselli, zenginlere örnek”.

Aynı ihtiyacı çok daha büyük ölçekte Amstel kıyısındaki Amstelhof karşıladı. 1680’lerin başında yaşlı kadınlar için bir yurt olarak yapıldı ve 2007’ye kadar yaşlıları barındırdı.

Bir hofjeyi gezmek

Buralar birer ev. Birçok hofjede hâlâ oturuluyor ve ziyaretçilerden alçak sesle konuşmaları isteniyor. Begijnhof akşamları kapalı.

Begijnhof’un dışında, şehrin ziyaretçi rehberi I amsterdam şu hofjeleri öneriyor: Karthuizerhof, Rozenhofje ve Suyckerhofje. İçeri alınmak bir lütuftur ve her an geri alınabilir. Kapı kapalıysa ya da bir yazı dışarıda kalmanı istiyorsa, bunu cevap say.