Yahudi Müzesi

Karşında duran tek bir bina değil. 1671 ile 1752 arasında yan yana yapılmış ve tek bir müzede birleştirilmiş dört sinagog.

Bunları Amsterdam’ın Aşkenaz Yahudileri yaptı; Almanya’dan ve Doğu Avrupa’dan gelmiş ailelerdi. Önce Büyük Sinagog yapıldı, 1671’de, meydanın karşısındaki Portekiz Sinagogu’ndan dört yıl önce. Kısa sürede küçük geldi. 1680’lerde yanına bir ikincisi yapıldı; üst kata, bir koşer et halinin üzerine. 1700’de üçüncüsü geldi. Dördüncüsü, yani kubbeli Yeni Sinagog, 1752’de açıldı. En büyüğü o; bine yakın kişilik oturma yeri var.

Bu köşe iki buçuk yüzyıldan uzun süre Amsterdam’daki Aşkenaz dinî hayatının merkeziydi. 1753’te Sara Rintel, Büyük Sinagog’a Hanuka bayramı için gümüş bir lamba armağan etti; yüksekliği bir metreyi aşıyor. O lamba hâlâ yerinde duruyor.

20. yüzyılın başında birçok Yahudi aile daha yeni semtlere taşındı ve sinagoglar sessizleşti. Sonra Alman işgali geldi. Burada dua edenlerin çoğu kamplara sürüldü ve öldürüldü. Büyük Sinagog’daki son ayin Eylül 1943’te yapıldı. Boş binalar yağmalandı. Savaşın açlıkla geçen son kışında da galeriler yakacak odun için söküldü.

Bir daha sinagog olmadılar. Şehir yapı topluluğunu 1954’te satın aldı ve onarıma başladı. Yahudi Müzesi’ni de işgalciler kapatmıştı ve müze koleksiyonunun çoğunu yitirmişti. Müze 3 Mayıs 1987’de burada açıldı. Sinagogların arasındaki dar geçidin üstü cam ve çelikle örtüldü, giriş burası oldu. Yeni kısımlar, kopuşu belli etmek için bilerek açıkça modern yapıldı. Eski tuğla duvarların arasındaki o ek yerini ara. İki yanında, insanların 270 yıldan uzun süre dua ettiği salonlar var. İçeride müze, buradaki Yahudi hayatını anlatıyor; dününü ve bugününü.