De Dokwerker

O belli bir kişi değil: kollarını sıvamış bir liman işçisi. Komşuları alınıp götürülüyor diye bir şehrin iş bıraktığı günü temsil ediyor.

22 ve 23 Şubat 1941 hafta sonunda Alman polisi bu meydanı ve çevresindeki sokakları kapattı. Burası Yahudi mahallesiydi. Dört yüzden fazla Yahudi erkeği aşağı yukarı rastgele yakaladılar, burada sıraya dizdiler ve götürdüler. İçlerinden yalnızca ikisi savaştan sağ çıktı.

Amsterdam bunu gördü. İki gün sonra, ayın 25’inin sabahında, tramvay sürücüleri tramvaylarını çıkarmadı. Grev çağrısını yasaklı Komünist Parti yapmıştı, bildiriler bir gecede basılmıştı. Ama grev partinin çok ötesine yayıldı. Liman işçileri rıhtımları bıraktı. Ardından tersane ve fabrika işçileri, sonra büro çalışanları ve tezgâhtarlar geldi. Öğleden sonra şehir durmuştu. Ertesi gün grev çevredeki kasabalara yayıldı.

İşgalciler grevi iki günde, ateş açarak bastırdı. Dokuz kişi öldürüldü, çok daha fazlası tutuklandı. Grev, insanların kamplara sürülmesini durdurmadı. Ama işgal altındaki Avrupa’da Yahudilere yapılanlara karşı ilk kitlesel protestoydu ve onu kimse emretmemişti.

Heykeli Aralık 1952’de Kraliçe Juliana açtı. Heykel için poz veren adam liman işçisi değil, marangozdu: heykeltıraşın bir arkadaşı. Her yıl 25 Şubat’ta insanlar bu heykelin önünden sessizce, sıra hâlinde geçer.