Het korte antwoord
De huizen in Amsterdam staan om twee verschillende redenen scheef. Veel huizen hellen met opzet voorover: ze zijn zo gebouwd om goederen naar de zolder te kunnen hijsen zonder de gevel te raken. Andere hellen per ongeluk opzij of achterover, omdat de houten palen waarop ze staan zijn verrot of verzakt.
Voorover, met opzet
Kijk omhoog bij bijna elk oud grachtenpand en je ziet een balk met een haak eraan uit de gevel steken. De trappen binnen zijn te steil en te smal voor meubels of koopwaar, dus alles ging aan de buitenkant aan een touw omhoog en door de ramen naar binnen.
Een gevel die over de straat helt, houdt de last op weg naar boven vrij van de muur. Dat vooroverhellen is dus geen fout. Het is zo gebouwd, en de balk en de haak worden bij een verhuizing nog altijd gebruikt.
Opzij, per ongeluk
De andere scheefstand komt van onderen. De grond onder Amsterdam is zacht veen en klei, en elk gebouw staat op palen die tot in een zandlaag zijn geheid. Eeuwenlang waren die palen van hout. Een houten paal gaat mee zolang hij onder water blijft. Als het waterpeil zakt en er lucht bij komt, gaat hij rotten.
Als sommige palen onder een huis het eerder begeven dan andere, gaat het huis scheef staan. Omdat de huizen schouder aan schouder staan, neemt een huis dat scheef zakt zijn buren mee, en uiteindelijk houden ze elkaar overeind.
Het is altijd al gebeurd
Dit is geen modern probleem. De Montelbaanstoren begon in 1610 scheef te zakken, vier jaar nadat hij zijn zware nieuwe opbouw had gekregen. Hij moest weer recht worden getrokken en kreeg een steviger fundering. Het Concertgebouw stond op 2.186 houten palen en zakte tegen 1983 weg, met scheuren van een duim breed in de muren. Vanaf 1985 werden de palen vervangen door beton. Magna Plaza had een nieuwe fundering nodig toen er in de jaren 1990 winkels in kwamen.
Dus als je een huis ziet dat eruitziet alsof het te diep in het glaasje heeft gekeken, kijk dan welke kant het op helt. Voorover is de bouwer. Opzij is de grond.
Waar je het kunt zien
- Montelbaanstoren De Montelbaanstoren is een toren aan de Oudeschans, gebouwd in 1516 om de scheepswerven van Amsterdam te verdedigen.
- Concertgebouw Het Concertgebouw is de concertzaal van Amsterdam, geopend op 11 april 1888 en ontworpen door Adolf Leonard van Gendt.
- Magna Plaza Magna Plaza is een winkelcentrum in het voormalige Hoofdpostkantoor van Amsterdam, gebouwd in 1895–1899 achter het Koninklijk Paleis naar een ontwerp van rijksbouwmeester Cornelis Peters.
- Koninklijk Paleis Het Koninklijk Paleis op de Dam werd tussen 1648 en 1665 gebouwd als stadhuis van Amsterdam, naar een ontwerp van Jacob van Campen.
Loop je door Amsterdam? Richt je telefoon op wat er voor je staat en ik vertel je het verhaal erachter.
Open LookstoryBekijk hoe het werkt