Felix Meritis

Lees de gouden letters onder het dak: Felix Meritis. Dat is Latijn voor ‘gelukkig door verdiensten’, en het was de naam van een club.

Het genootschap werd in 1777 opgericht door welgestelde Amsterdammers die zich wilden ontwikkelen met muziek, tekenen, wetenschap en boeken. Het groeide zo snel dat het dit huis voor zichzelf bouwde. Er kwam een prijsvraag, zestien architecten deden mee, en Jacob Otten Husly won. Op 31 oktober 1788 gingen de deuren open.

Kijk wat hij ze gaf: zuilen en een fronton, als een Griekse tempel tussen de grachtenhuizen gezet. Binnen had elke bezigheid een ruimte die ervoor gevormd was. De ovale concertzaal werd in heel Europa bekend om haar klank. Robert en Clara Schumann traden er op, en ook Brahms en Saint-Saëns. De Kleine Zaal van het Concertgebouw is er later op geïnspireerd.

Niet iedereen was welkom. Leden moesten christelijke mannen van onbesproken gedrag zijn, en vrouwen en joden bleven tot ver in de 19e eeuw buitengesloten. In 1888 werd het genootschap opgeheven.

“Niet iedereen was welkom.”

Daarna kreeg het gebouw andere levens. Er trok een grote drukkerij in. In 1932 verwoestte een brand de bovenste verdieping en het dak. Van 1947 tot 1981 was hier het landelijke hoofdkwartier van de Communistische Partij van Nederland, en haar dagblad, De Waarheid, rolde aan de achterkant, op de Prinsengracht, van de persen. In 1969 opende hier een theater met een voorstelling van de zanger Ramses Shaffy.

Sinds 2014 is het gebouw van de stad. In september 2020 ging het weer open voor lezingen, debatten en muziek, waarvoor het ooit gebouwd was.