Stopera

Vanaf de rivier zie je de opera: een gebogen witte gevel met hoge ramen, onder een trommel van rode baksteen. De lange bakstenen vleugels erachter, aan de kant van het Waterlooplein, zijn het stadhuis van Amsterdam. Het is één gebouw, en dat zegt de naam ook. Stopera is stadhuis en opera aan elkaar.

Zo was het niet bedoeld. De stad koos deze plek in 1954 uit voor een nieuw stadhuis. Een prijsvraag in de jaren 1960 leverde 803 ontwerpen op, en de winnaar was een Oostenrijkse architect, Wilhelm Holzbauer. De opera was een apart plan, voor een ander deel van de stad. Geen van beide werd gebouwd. In 1979 weigerde het Rijk mee te betalen aan een stadhuis alleen, en de twee plannen werden samengevoegd. De Nederlandse architect Cees Dam nam de operahelft op zich.

De grond had een geschiedenis. Dit was Vlooienburg, een eiland dat rond 1600 in de Amstel was aangelegd en het hart van de oude Jodenbuurt. In de Tweede Wereldoorlog werden de Joodse bewoners gedeporteerd, en de meesten werden vermoord. De meeste huizen zijn na 1945 gesloopt, en de laatste moesten wijken voor dit gebouw.

Veel Amsterdammers wilden het niet. Toen op 5 juli 1982 de eerste paal werd geslagen, vernielden tegenstanders machines en staken ze bouwmaterialen in brand. De opera ging open in 1986 en de gemeente trok er twee jaar later in. De rekening was 467 miljoen gulden, meer dan honderd miljoen boven de begroting.

In 1988 kreeg het stadhuis een monument voor het NAP, het nulniveau van waaruit hoogtes in Nederland worden gemeten. In de vloer van de openbare passage werden drie waterkolommen geplaatst. Twee waren gemaakt om het getij aan de kust op dat moment te laten zien, de derde de watersnood van 1953. De bronzen bout die nul aangeeft, zit in de kelder, want nul ligt onder de vloer. Waar jij staat, ligt Amsterdam boven zeeniveau.

“De bronzen bout die nul aangeeft, zit in de kelder, want nul ligt onder de vloer.”