De Gooyer

Kijk omhoog naar de houten omloop rond de molen. Dat is de stelling, op 17,8 meter hoogte. Daarvandaan zette de molenaar de zeilen bij en kruide hij de kap op de wind. Een molen in de stad moet hoog zijn om vrije wind te vangen. Stadsherstel, de eigenaar, noemt hem de hoogste houten molen van Nederland, en zijn vlucht, van wiektop tot wiektop, is 26,6 meter.

Lang voor deze molen stond er al een molen De Gooyer buiten de stadsmuren. Die werd in 1572 verwoest, in de Tachtigjarige Oorlog. Voor de naam bestaan drie verklaringen. De man die de molen herbouwde, heette De Gooijer. In 1603 werd de helft verkocht aan twee broers uit het Gooiland. En sommigen zeggen dat hij hoog genoeg was om over het Gooi uit te kijken. Later verhuisde hij naar de Oosterbeer, een bolwerk van de stadswal, waar molens naast de kanonnen stonden. Rond 1725 werd de oude molen vervangen door de achtkante molen die je nu ziet.

In 1814 klopte de eigenaar aan bij de stad. Naast het bolwerk was een nieuwe kazerne verrezen, en die nam de molen de wind af. De stad betaalde de verhuizing hierheen, naar de vierkante bakstenen voet van een watermolen die in 1812 was afgebroken. De voet werd 3,5 meter opgehoogd.

De stad kocht de molen in 1928 voor 3200 gulden. In de Tweede Wereldoorlog, toen er geen stroom was, deed hij dienst als korenmolen. Op 13 november 1972 zette een storm de wieken vanzelf aan het draaien. De molenaar kreeg ze niet meer stil, de bovenas brak en de wieken belandden in de Nieuwe Vaart. Bij Stork, hier vlakbij, werd een nieuwe bovenas gegoten, en in 1976 draaide de molen weer.

“Op 13 november 1972 zette een storm de wieken vanzelf aan het draaien.”

Het gebouw aan zijn voet hoort niet bij de molen. Het was het gemeentelijk badhuis, uit 1911, en sinds 1985 brouwt Brouwerij ’t IJ er bier. De molen doet niets voor de brouwerij, al staat hij wel op de etiketten.