Stadsschouwburg

Şehrin 1630’lardan beri kendi tiyatrosu var. O yıllarda Keizersgracht’ta bir tiyatro açılmıştı. 1772’de yandı. Şehir bunun üzerine yenisini buraya, Leidseplein’e yaptırdı. O günlerde burası şehir kapısının yanında, yük arabalarının durduğu bir avludan pek farklı değildi. Yeni tiyatro ahşaptı ve halk ona houten kast, yani tahta dolap diyordu.

1874’te dışına taş duvarlar örüldü. Bir işe yaramadı. Şubat 1890’da meydanda havai fişek atılıyordu. İçin için yanan bir fişek binayı tutuşturdu ve bina tamamen yandı. Ölen olmadı. Ama arşiv, kütüphane, dekorlar ve kostümler yok oldu.

Önündeki tiyatro 1892 ile 1894 arasında tuğla ve taştan yapıldı. Jan Springer onu babasıyla ve Adolf Leonard van Gendt ile birlikte tasarladı. Van Gendt, Concertgebouw’un mimarıydı. Eylül 1894’teki açılışta Concertgebouw’un orkestrası çaldı.

Bina, insanları birbirinden ayrı tutacak biçimde yapıldı. Zenginler at arabasıyla gelir, öndeki büyük balkonun altında ıslanmadan inerdi. En ucuz biletleri alanlar ise eğik köşelerdeki kapılardan girer, kendi merdivenlerinden en üst balkonlara çıkardı. Zenginle yoksul hiç karşılaşmak zorunda kalmazdı.

1969’da genç tiyatrocular burada sahneye domates attı, yeni bir şeyler istiyorlardı. Bu protesto bugün hâlâ Aktie Tomaat adıyla anılıyor. 2018’den beri tiyatro ve kendi topluluğu tek bir kurum: Internationaal Theater Amsterdam.

“1969’da genç tiyatrocular burada sahneye domates attı, yeni bir şeyler istiyorlardı.”